Кәсіптік оқыту және бейнелеу өнері

КӘСІПТІК ОҚЫТУ ЖӘНЕ БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ КАФЕДРАСЫНЫҢ ТАРИХЫ

Қалыптасуы мен тарихи бастаулары

Кәсіптік оқыту және бейнелеу өнері кафедрасының тарихы өңірдегі педагогикалық білім беру жүйесінің қалыптасуымен және көркемдік-технологиялық білім берудің дамуымен тығыз байланысты. 1958–1962 жылдары темір және ағаш өңдеу оқу шеберханалары, металдарды өңдеу технологиясы зертханасы ашылып, болашақ еңбек және кәсіптік оқыту педагогтерін даярлаудың материалдық-оқу базасы қалыптасты.

1969 жылы Шымкент педагогикалық институтында жалпы білім беретін мектептер үшін бейнелеу өнері және сызу мұғалімдерін даярлау басталды. Физика-математика факультеті жанынан «Бейнелеу өнері және сызу» кафедрасы құрылып, оны аға оқытушы Е. М. Кан басқарды. Алғашқы оқытушылар қатарында И. У. Кадеев, Л. Н. Павловский және Л. Ф. Жилякова болды. Сол жылы «Сызу және сурет» мамандығы ашылды.

Оқу бағдарламалары қоғамның әлеуметтік-экономикалық сұраныстарына сәйкес өзгеріп отырды: 1960–1970 жылдары «Өндіріс негіздері және физика», 1970–1980 жылдары «Жалпы техникалық пәндер», «Еңбек және физика», 1980–1990 жылдары «Жалпы техникалық пәндер және еңбек», ал 2000 жылдардан бастап «Кәсіптік оқыту» бағыты дамыды.

Көркемдік-педагогикалық мектептің дамуы

1973 жылы М. Әуезов атындағы Шымкент педагогикалық институтының «Көркем сурет және графика» мамандығы бойынша алғашқы түлектері қатарында Қ. Е. Ералин, Л. С. Сманов, А. А. Абдужаппаров, Ұ. Ибрагимов, Б. Симова және Н. Ш. Шилібаев болды. Олардың бірқатары еліміздің көркемдік білім беруі мен мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты.

1970-жылдары көркем сурет және графика бағытындағы құрылымдық бөлімшелердің қалыптасуына И. У. Кадеев, Ю. И. Ломакин, Ж. Халмұратов және Н. А. Ахметов жетекшілік етті. Әр кезеңде Ю. Ф. Желеков, Л. Домашенко, Ю. И. Загаденко, Б. Л. Шуланбеков, Ж. Көшенов, С. Д. Бейсенов, Е. А. Жиенбаев, Қ. Тастеміров және басқа да педагогтер қызмет атқарды.

Кафедра мен сабақтас білім беру құрылымдарының ғылыми-педагогикалық дәстүрін Қ. Е. Ералин, І. Сманов, Ұ. Ибрагимов, А. Ниязов, М. Тәңірбергенов, С. Бейсенбаев, Д. А. Кемешев, Қ. Тастеміров, Л. Павловский, С. Жаңбыршиев, Ж. Бейсенбеков, сондай-ақ суретші-педагогтер А. Оспанов, С. Иляев, Н. Шилібаев, С. Жорабеков, К. Қарабдалов және басқа мамандар жалғастырды. Еңбекке баулу бағытының дамуына Е. Д. Мейірбеков, Ю. Н. Камалов, С. А. Жолдасбекова, А. С. Узахова және А. Е. Байбатшаева үлес қосты.

Құрылымдық жаңғыру және кафедраның қайта құрылуы

1996 жылы жоғары білім беру жүйесіндегі қайта ұйымдастырулар нәтижесінде «Кәсіпке баулудың теориясы мен әдістемесі» кафедрасы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық университетінің құрылымында жұмыс істеді. 1998 жылы аталған кафедра жаратылыстану-педагогикалық факультеті құрамында қайта құрылды.

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты Ғылыми кеңесінің 2012 жылғы 31 тамыздағы № 10 мәжілісінің шешімі негізінде «Кәсіптік оқыту және бейнелеу өнері» кафедрасы құрылды. Оның алғашқы меңгерушісі педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент Жалғасбек Жаппарбекұлы Бейсенбеков болды.

Кейін кафедраны М. Ж. Тәңірбергенов (2012–2014), Д. А. Кемешев (2014–2015), А. Е. Байбатшаева (2015–2020), А. С. Узахова (2020–2022), Ж. О. Небесаева (2022–2023) және Т. С. Бүркітбаев (2023–2024) басқарды. 2025–2026 оқу жылынан бастап кафедраға философия докторы (PhD) Жанар Төребекқызы Саймбетова жетекшілік етеді.

Ғылыми-педагогикалық әлеуеті

Кафедраның ғылыми мектебі педагогика ғылымдарының докторлары, профессорлар, ғылым кандидаттары, PhD докторлары, тәжірибелі оқытушылар мен шығармашылық сала мамандарының қызметімен қалыптасты. Әр жылдары М. Ж. Тәңірбергенов, К. А. Дүйсенбаев, Д. Қ. Пошаев, Д. А. Кемешев, Қ. Е. Ералин, А. Е. Байбатшаева, С. Н. Жаңбыршиев, А. С. Узахова, Т. Ш. Маханов, Ж. О. Небесаева, Б. Л. Шуланбеков және басқа да мамандар оқу-әдістемелік, ғылыми-зерттеу және шығармашылық жұмыстарды дамытуға үлес қосты.

Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, кафедра ұжымында профессорлар Д. А. Кемешев пен Қ. Е. Ералин, профессор міндетін атқарушы Д. Қ. Пошаев, доцент міндетін атқарушылар А. Е. Байбатшаева, С. Н. Жаңбыршиев, Т. С. Бүркітбаев, PhD докторлары Қ. Т. Мұсақұлов, Ж. Т. Саймбетова, Г. Б. Дайырбекова, сондай-ақ оқытушылар, магистрлер мен оқу-көмекші қызметкерлер еңбек етеді. Кадрлық құрам туралы ақпарат сайтқа жарияланар алдында өзектендірілуі қажет.

Білім беру бағдарламалары мен түлектер жетістіктері

Білім беру бағдарламаларының деңгейлік жүйесі

Кафедра жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің сабақтастық қағидатына негізделген үш деңгейі бойынша мамандар даярлауға қатысады. Бакалавриатта 6В01404 – «Көркем еңбек және сызу» және 6В02101 – «Дизайн» білім беру бағдарламалары іске асырылады. Магистратурада 7М01404 – «Көркем еңбек және сызу педагогін даярлау» және 7М02101 – «Дизайн» бағдарламалары бойынша ғылыми-педагогикалық және кәсіби даярлық жүргізіледі. Докторантурада 8D01404 – «Көркем еңбек, графика және жобалау педагогін даярлау» бағдарламасы аясында зерттеушілік құзыреттерді дамытуға басымдық беріледі.

Қазіргі ғылыми-әдістемелік бағыттар

Білім беру мазмұнын жаңарту барысында көркем еңбек пен сызуды оқытудың заманауи парадигмалары, дизайндық ойлау, визуалды мәдениет, көркемдік танымның когнитивтік аспектілері, жобалық оқыту және цифрлық технологиялар өзекті бағыттарға айналды. Магистратура мен докторантура пәндерінің қатарында «Білім беру дизайны және жасанды интеллект», «Көркем еңбек және жасанды интеллект интеграциясы», «Дизайнды зерттеудің ғылыми негіздері» және «Көркем еңбек, графика және жобалаудағы оқыту технологиялары және дизайндық ойлау» бар. Бұл бағыттар кафедраның ғылыми-педагогикалық даярлықты заманауи зерттеу мәселелерімен ұштастыруын сипаттайды.

Соңғы жылдардағы ғылыми және шығармашылық белсенділік

2026 жылы кафедра өкілдері ғылыми-педагогикалық және шығармашылық іс-шараларға қатысты. Атап айтқанда, профессор Қ. Е. Ералин Батырбек Өтептің шығармашылық мұрасына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда ғылыми баяндама жасады. Профессор Д. А. Кемешев «Қазақ ұлттық ою-өрнектерін заманауи киім үлгілерінде қолдану әдістері» тақырыбында Minor білім алушыларына ашық дәріс өткізді. Кафедра оқытушыларының жетекшілігімен білім алушылар шығармашылық жобалар мен сәндік-қолданбалы өнер бағытындағы жұмыстарын таныстырды; «Көк дала» авангардтық киім топтамасы осы бағыттағы жобалардың бірі болды. «ТҰМАР» командасы Абай ілімі мен жасанды интеллект тақырыбындағы университетаралық олимпиадада үшінші орын алды. Аталған мысалдар кафедраның білім беру, зерттеу және шығармашылық қызметінің өзара байланысын көрсетеді.

Кафедра түлектері арасында Қазақстан Республикасының педагогикалық және ұлттық ғылым академияларының академиктері, ғылым докторлары мен кандидаттары, білім беру, мәдениет және мемлекеттік басқару салаларының өкілдері бар. Олардың қатарында мемлекет және қоғам қайраткері Әкім Ысқақ, Ерғали Сатыбалдыұлы Сарманов және Оразгүл Шайқықызы Қолдасова аталады.

Ғылыми-шығармашылық қызметі және жетістіктері

Кафедраның профессор-оқытушылар құрамы мен білім алушылары ғылыми конференцияларға, республикалық пәндік олимпиадаларға, халықаралық және ұлттық шығармашылық байқауларға жүйелі түрде қатысады. «Кәсіптік оқыту» бағыты бойынша VIII–IX республикалық пәндік олимпиадаларда бірінші орын, «Бейнелеу өнері және сызу» бағыты бойынша VIII және IX олимпиадаларда тиісінше екінші және үшінші орын иеленген.

2017 жылғы 6–7 сәуірде институт базасында «Кәсіптік оқытуды модернизациялау – адами капитал сапасын арттыру басымдылығы» тақырыбында IX республикалық пәндік олимпиада ұйымдастырылып, оған 22 жоғары оқу орнының студенттері қатысты. 2020 жылы республикалық пәндік олимпиадада студенттер екінші орын алды. Жас оқытушылар Ж. Ерназарова мен Б. Қасмырзаев «Жібек жолы», «Өнер өрендері», «Сиқырлы бояулар», «Шебер қолдар» секілді шығармашылық байқауларда жүлделі нәтижелер көрсетті.

Бүгінде кафедра тарихи сабақтастықты сақтай отырып, көркем еңбек, сызу және дизайн салаларында сапалы білім беру, ғылыми зерттеу, ұлттық көркем мұраны зерделеу және заманауи технологияларды оқу үдерісіне енгізу бағыттарын дамытуда.